عاقبت چالش هوش هندی ها برای ایرانیان باستان چه شد؟ قدیمیترین داستان اختراع شطرنج و تخته نرد
« در توضیح شطرنج و تخته نرد »، On the Explanation of Chess and Backgammon'' (Abar Wizārišn ī Čatrang ud Nihišn Nēw-Ardaxšīr) کتابی از دکتر تورج دریایی، ترجمه امروزی متنی به زبان فارسی میانه است که به قدیمیترین داستان اختراع بازیهای شطرنج و تخته نرد در قرن ششم میلادی، در دوران حکومت پادشاه بزرگ ساسانی، خسرو اول (یا خسرو اول) (۵۳۱-۵۷۹ میلادی) میپردازد.
سفیر هند، احتمالاً توسط شاه موخاری شارواوارمن از کانوج، فرستاده شده و شطرنج را به دربار خسرو پرویز معرفی میکند، تصویری از یک نسخه خطی فارسی "رسالهای در مورد شطرنج"
چهار شخصیت اصلی (یک پادشاه هندی و ایرانی و وزیرانشان) در این متن فارسی میانه نقش دارند، اما تنها خسرو اول، پادشاه ساسانی، گواهی تاریخی محکمی دارد. مجموعهای از مکاتبات بین دربار ایران و هند رد و بدل میشود که کدام پادشاهی، مردم و سنتهای آن برترند. هندیها به عنوان معیاری برای سنجش هوش مردم خود، یک بازی (شطرنج) ابداع میکنند و شرطی میبندند که ایرانیان نمیتوانند منطق آن را بفهمند. وزیر فرزانه ایرانی، وُزُرگمهر (که با نام بوزُرجمهر نیز شناخته میشود) نه تنها رمز و راز بازی شطرنج را کشف میکند، بلکه بازی تخته نرد (نیو-اردشیر) را نیز ابداع میکند و آن را به عنوان یک چالش به دربار هند میفرستد. چون پادشاه و وزیر هند قادر به درک منطق بازی نشدند ایرانیان بر هندیها برتری یافتند و جواز ادامه دریافت خراج و مالیات از هند.
داستان تلاش میکند چندین نکته را به مخاطب القا کند. یکی اینکه نه تنها شاه شاهان امپراتوری ساسانی از دیگران بزرگتر است، بلکه ایرانشهر (نام امپراتوری ساسانی) نیز بزرگترین امپراتوری است. دوم اینکه، بزرگمهر نه تنها بزرگترین فرزانگان ایرانی، بلکه بزرگتر از همه فرزانگان جهان است. او همچنین قادر است فرزانه هندی را سه بار در بازی شطرنج که توسط هندیان اختراع شده است، شکست دهد و بازیای خلق میکند که هندیان منطق آن را نمیتوانند درک کنند.
چندین متن باستانی از بازیهای شطرنج و تخته نرد به عنوان بخشی از آموزش ذهنی شاهزادگان و اهالی دربار در کنار آموزش بدنی (نیزه بازی، چوگان و شکار) برای اشراف یاد میکنند.
این آغاز متنی است که به انگلیسی ترجمه شده است:
۱) گفته میشود که در زمان سلطنت خسرو، که روح جاودان داشت، دِبشَلم، فرمانروای بزرگ هندیان، برای سنجش خرد و دانش ایرانیان و برای سنجش سود خود، یک دست شطرنج، شامل ۱۶ مهره از زمرد و ۱۶ مهره از یاقوت سرخ، فرستاد.
۲) همراه با آن (بازی) شطرنج، ۱۲۰۰ بار شتر از طلا و نقره و جواهرات و مروارید و جامها (و) ۹۰ فیل و چیزهایی که مخصوص آنها ساخته شده بود، فرستاد که همراه آنها فرستاده شدند، و تکستریتوس که در میان هندیان سرشناس بود نیز همراه آنها فرستاده شد.
۳) در نامهای چنین نوشته بود: چون تو را شاه شاهان نامیدهاند و بر ما شاه شاهان هستی، پس خردمندان تو نیز باید از خردمندان ما خردمندتر باشند، یا منطق این (بازی) شطرنج را توضیح دهی یا خراج و مالیات برای ما بفرستی.
۴) شاهنشاه سه روز مهلت خواست، و در میان خردمندان ایرانشهر کسی نبود که بتواند منطق آن شطرنج را توضیح دهد.
۵) روز سوم، بزرگمهر، پسر باکستاگ، بر پاهای خود ایستاد...
متن کامل را میتوانید اینجا بخوانید.
مرتبط با شطرنج:
- ویدئو: نابغه جوان شطرنج هم خسته شد و از ایران رفت و نزدیک بود قهرمان جهان را هم شکست دهد!
- باز بانوی خنده روی شطرنج ایران شاهکار کرد: از قهرمانی مسابقات امارات تا خبر ازدواج با کارگردان جنجالی در حضور خاتمی
- جوان ایرانی گنبد کاووسی تاریخ ساز شد: قهرمانی شطرنج جوانان جهان با کمترین امکانات
- نوجوان ایرانی قهرمان شطرنج سریع نوجوانان جهان شد
- فرار ۲ مغز به خاطر حجاب و اسرائیل: خواهر و برادر قهرمان شطرنج به خاطر سخت گیریهای ایران به تیمهای آمریکا و انگلیس پیوستند
- بانوی ایرانی در گرندپری شطرنج جهان قهرمان روسیه را شکست داد (آلبوم تصاویر)
- تاریخسازی بانوی شطرنجباز ایران در رقابتهای گرندپری
- بانوان شطرنج ایران در صدر المپیاد جهانی در نروژ
- آریان طاری: بهترین شطرنجباز نوجوان نروژی، پا در راه کارلسن میگذارد
- پیروزی مرادی ابدی بر استاد بزرگ شطرنج آمریکا در مسابقات سن لوییز
- آنچه در باره "تخته نرد" شاید ندانید
- درخشش بی نظیر شطرنج بازان زن ایرانی در المپیاد جهانی شطرنج (ویدئو)
- گاری کاسپاروف: حمایت روسیه از سرکوب مردم ایران برای تشنج و افزایش قیمت نفت است
» این خلاصه فارسی نسخه کوتاه شده ایست از نوشتار کامل به زبان انگلیسی. در صورت تمایل به دریافت ترجمه کامل با ما تماس بگیرید.
