اولین ایرانی که آمریکایی شد:۱۳۳ سال پیش، یک حاجی از محلات
دکتر علی فردوسی اخیرا با استفاده از اسناد موجود در وزارت امور خارجه ایالات متحده اولین ایرانی شهروند ایالات متحده را شناسایی کرد ولی این مساله برای مدتی طولانی مانند یک راز مخفی نگهداشته شده بود و تنها افراد کمی از آن مطلع بودند.
میرزا محمد علی معروف به حاج سیاح (به معنی بسیار سفر کننده)، در سال ۱۸۳۶ میلادی در شهر محلات از توابع استان مرکزی متولد شد. مطالعاتش در سنین جوانی او را در معرض عقاید مدرن و آزادیخواهانه ای قرار داد که در آن زمان در اقصی نقاط دنیا رواج داشت. مشاهده تفاوت فاحش بین اصول و عقاید آزادیخواهانه ای که او آموخته بود با رفتار مستبدانه حاکم بر مردم ایران، او را بر آن داشت تا سایر نقاط دنیا را ببیند. حاج سیاح در سن ۲۳ سالگی سفر به دور دنیا را شروع کرد که نزدیک به ۱۸ سال به طول انجامید. او سفرش را از آسیای مرکزی و اروپا آغاز کرد که بیش از ۶ سال به طول انجامید. سفرهای او اغلب به تنهایی و با تنگدستی بود. انگیزه حاج سیاح از سفرهایش، اشتیاق او برای دانستن و علایق معنویش بود. او میخواست تا آنجا که امکان دارد راجع به سایر کشورها و طرز زندگی مردمان دیگر بیاموزد و بتواند این طرز فکرها را به ایران منتقل کند. بر اساس مشاهداتش در این سفرها او اینگونه نتیجه گرفت که بشریت نیاز دارد تا در جوامعی با ارزشهای انسانی زندگی کرده و از حقوق ابتدایی خویش لذت ببرد. حاج سیاح سفر خود به ایالات متحده را از نیویورک آغاز کرد. او در طول ۱۰ سال اقامتش در ایالات متحده با افراد برجسته ای مثل پرزیدنت اولیسیز گرانت (Ulysses Grant) ملاقات کرد. در اواخر سفرش به ایالات متحده به سن فرانسیسکو رفت و
چند ماه آنجا اقامت کرد. به محض برگشت به ایران در جولای سال ۱۸۷۷ میلادی، او فعالیت سیاسی خود را آغاز کرد. به علت نوشتن نامه ای تحریک آمیز و به راه انداختن مبارزات علیه شاه و روحانیون به خاطر وضع نابسامان زندگی در ایران، دستگیر و زندانی شد. بعد از آزادی به دلیل ترس از آزار و اذیت بیشتر، از سفارت ایالات متحده درخواست حمایت کرد. این حرکت موجب حیرت بسیاری از ایرانیان شد که نمی دانستند چرا او احساس کرد که دولت ایالات متحده از او حمایت میکند. حاج سیاح نقشی اساسی در انقلاب قانون اساسی سال ۱۹۰۶ مبلادی در ایران بازی کرد و تا زمان مرگش در سال ۱۹۲۵ مبلادی در سن ۸۹ سالگی به فعالیتهای خود ادامه داد. در زمینه مطالعه زندگی حاج سیاح، دکتر علی فردوسی اخیرا با استفاده از اسناد موجود در وزارت امور خارجه ایالات متحده دریافت که حاج سیاح در تاریخ ۲۶ ماه می ۱۸۷۵ میلادی شهروند ایالات متحده شده بود که با این حساب او را می توان به عنوان اولین ایرانی شهروند ایالات متحده محسوب کرد. این مساله برای مدتی طولانی مانند یک راز مخفی نگهداشته شده بود و تنها افراد کمی از آن مطلع بودند. در حالی که پیش از این ما خود را به عنوان نسل اول یا دوم ایرانی – آمریکایی ها میدانستیم، اکنون پس از گذشت بیش از یک قرن یادآوری داستان حاج سیاح نشان میدهد تاریخ ایرانی آمریکایی ها بسیار طولانی تر است. این مقاله از نتایج تحقیقات دکتر علی فردوسی رییس دانشکده تاریخ و علوم سیاسی دانشگاه Notre Dame de Namur میباشد. برای اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانید به دایره المعارف ایرانیکا (Encyclopedia Iranica) مراجعه کنید.
